Odpowiedzialność członków zarządu w spółce z o.o.

  • Odpowiedzialność cywilna

 

Odpowiedzialność członków zarządu wobec spółki

Odpowiedzialność cywilna członków zarządu wobec spółki jest przewidziana przede wszystkim w art. 293 i art. 299 Kodeksu spółek handlowych z dnia 15 września 2000 r. (t. j. Dz. U. 2016 poz. 1578, z późn. zm. — dalej: k.s.h.):

 

„Art. 293. § 1. Członek zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej oraz likwidator odpowiada wobec spółki za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lub postanowieniami umowy spółki, chyba że nie ponosi winy.

  • 2. Członek zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej oraz likwidator powinien przy wykonywaniu swoich obowiązków dołożyć staranności wynikającej z zawodowego charakteru swojej działalności”.

 

Powyższe przepisy statuują ogólne zasady odpowiedzialności członków zarządu za ich działania lub zaniechania. Do pociągnięcia do odpowiedzialności niezbędne jest wykazanie przez spółkę, iż z powodu zachowania członka zarządu doszło do powstania określonej szkody (rzeczywista strata i/lub utracone korzyści) i w dodatku zachowanie to było działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lub umową spółki. Jeżeli spółka nie będzie w stanie wykazać:

  • działania lub zaniechania członka zarządu,
  • sprzeczności działania lub zaniechania z prawem lub umową spółki,
  • powstania szkody,
  • związku przyczynowego między działaniem lub zaniechaniem,
  • winy członka zarządu, tj. niedołożenia należytej staranności,

 

to wówczas określonej osobie nie można przypisać tego rodzaju odpowiedzialności. Trzeba podkreślić, że odpowiedzialność członka zarządu jest wyraźnie ograniczona, gdy nie ponosi on winy za powstanie szkody.

 

Roszczenie o naprawienie szkody na podstawie art. 293 k.s.h. przedawnia się z upływem trzech lat od dnia, w którym spółka dowiedziała się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże w każdym przypadku roszczenie przedawnia się z upływem dziesięciu lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę.

 

Tutaj trzeba poczynić istotne zastrzeżenie — na podstawie art. 295 k.s.h. z żądaniem naprawienia szkody spółce może wystąpić również wspólnik po upływie przepisanego czasu:

„Art. 295. § 1. Jeżeli spółka nie wytoczy powództwa o naprawienie wyrządzonej jej szkody w terminie roku od dnia ujawnienia czynu wyrządzającego szkodę, każdy wspólnik może wnieść pozew o naprawienie szkody wyrządzonej spółce.

  • 2. Na żądanie pozwanego, zgłoszone przy pierwszej czynności procesowej, sąd może nakazać złożenie kaucji na zabezpieczenie pokrycia szkody grożącej pozwanemu. Wysokość i rodzaj kaucji sąd określa według swojego uznania. W przypadku niezłożenia kaucji w wyznaczonym przez sąd terminie pozew zostaje odrzucony.
  • 3. Na kaucji służy pozwanemu pierwszeństwo przed wszystkimi wierzycielami powoda.
  • 4. Jeżeli powództwo okaże się nieuzasadnione, a powód, wnosząc je, działał w złej wierze lub dopuścił się rażącego niedbalstwa, obowiązany jest naprawić szkodę wyrządzoną pozwanemu”.

 

Odpowiedzialność członków zarządu za spółkę wobec osób trzecich

„Art. 299. § 1. Jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania.

  • 2. Członek zarządu może się uwolnić od odpowiedzialności, o której mowa w § 1, jeżeli wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym samym czasie wydano postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo o zatwierdzeniu układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu, albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło nie z jego winy, albo że pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewydania postanowienia o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo niezatwierdzenia układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu wierzyciel nie poniósł szkody.
  • 3. Przepisy § 1 i § 2 nie naruszają przepisów ustanawiających dalej idącą odpowiedzialność członków zarządu.
  • 4. Osoby, o których mowa w § 1, nie ponoszą odpowiedzialności za niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości w czasie, gdy prowadzona jest egzekucja przez zarząd przymusowy albo przez sprzedaż przedsiębiorstwa, na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości powstał w czasie prowadzenia egzekucji”.

 

Art. 299 k.s.h. wskazuje tak zwaną subsydiarną odpowiedzialność członków zarządu za powstanie zobowiązań spółki. Aktualizuje się ona wówczas, gdy wierzyciele prowadzą egzekucje przeciwko spółce i egzekucje te okażą się nieskuteczne, ponieważ spółka nie ma na przykład majątku potrzebnego do zaspokojenia roszczeń. W tym przypadku wierzyciele mogą dochodzić zaspokojenia również z majątku byłych członków zarządu:

„Członek zarządu spółki z o.o. nie ponosi odpowiedzialności przewidzianej w art. 299 § 1 k.s.h. za zobowiązania spółki, które nie istniały w czasie sprawowania przez niego mandatu, bo powstały dopiero później. Przesłankami odpowiedzialności przewidzianej w art. 299 § 1 k.s.h. są więc istnienie określonego zobowiązania spółki z o.o. w czasie, w którym dana osoba była członkiem zarządu spółki (a więc niepowstałego później), oraz bezskuteczność egzekucji tego zobowiązania przeciwko spółce czy to w czasie pozostawania przez tę osobę członkiem zarządu, czy to już po jej odwołaniu z zarządu. (…) Jeśli skład zarządu spółki z o.o. zmieniał się, to odpowiedzialność na podstawie art. 299 § 1 k.s.h. ponoszą osoby będące członkami zarządu w czasie istnienia zobowiązania, którego egzekucja przeciwko spółce okazała się bezskuteczna. Osoba, która została odwołana uchwałą wspólników z funkcji członka zarządu spółki z o.o. nie ma już od tej chwili wpływu na prowadzenie spraw spółki i nie może jej reprezentować, co musi więc wyłączać jej odpowiedzialność za zobowiązania spółki powstałe po jej odwołaniu. Jeżeli więc zobowiązanie spółki z o.o. powstało już po odwołaniu określonej osoby z funkcji członka zarządu tej spółki, to nie ponosi ona odpowiedzialności za to zobowiązanie na podstawie art. 299 § 1 k.s.h. nawet jeśli jej wpis jako członka zarządu nadal figuruje jeszcze w Krajowym Rejestrze Sądowym. Istnienie takiego wpisu nie rozstrzyga bowiem o ponoszeniu przez tę osobę odpowiedzialności na podstawie art. 299 § 1 k.s.h.” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. II CSK 571/10).

 

W związku z powyższym — jeżeli w okresie pełnienia funkcji członka zarządu zostaną zaciągnięte pewne zobowiązania, zobowiązania te nie zostaną spłacone i w wyniku egzekucji wierzyciele nie odzyskają należności, to wówczas można zostać pociągniętym do tej odpowiedzialności, nawet jeżeli dana osoba dużo wcześniej przestałaby zasiadać w zarządzie.

 

Ratunkiem w tej sytuacji pozostaje dokonanie jednej z 3 czynności wymienionych w art. 299 § 1 k.s.h., tj.:

— złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości;

— wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego;

— wszczęcie postępowania w przedmiocie zatwierdzenia układu.

 

  • Odpowiedzialność karna

 

Członkowie zarządu mogą w pewnych wypadkach ponosić również odpowiedzialność karną. Kodeks spółek handlowych wskazuje wiele zachowań jako zabronionych:

„Art. 594. § 1. Kto, będąc członkiem zarządu spółki handlowej, wbrew obowiązkowi dopuszcza do tego, że zarząd:

1)   nie składa sądowi rejestrowemu listy wspólników,

2)   nie prowadzi księgi udziałów zgodnie z przepisami art. 188 § 1 albo nie prowadzi księgi akcyjnej zgodnie z przepisami art. 341 § 1,

3)   nie zwołuje zgromadzenia wspólników albo walnego zgromadzenia,

4)   odmawia wyjaśnień osobie powołanej do rewizji lub nie dopuszcza jej do pełnienia obowiązków,

5)   nie przedstawia sądowi rejestrowemu wniosku o wyznaczenie biegłych rewidentów,

6)   nie ogłasza wzmianki o złożeniu opinii przez biegłego rewidenta w sądzie rejestrowym zgodnie z przepisem art. 312 § 7

– podlega grzywnie do 20 000 złotych”.

 

Poważniejszy charakter ma art. 296 Kodeksu karnego z dnia 6 czerwca 1997 r. (t. j. Dz. U. 2016 poz. 1137):

„Art. 296. § 1. Kto, będąc obowiązany na podstawie przepisu ustawy, decyzji właściwego organu lub umowy do zajmowania się sprawami majątkowymi lub działalnością gospodarczą osoby fizycznej, prawnej albo jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, przez nadużycie udzielonych mu uprawnień lub niedopełnienie ciążącego na nim obowiązku, wyrządza jej znaczną szkodę majątkową, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

  • 1a. Jeżeli sprawca, o którym mowa w § 1, przez nadużycie udzielonych mu uprawnień lub niedopełnienie ciążącego na nim obowiązku, sprowadza bezpośrednie niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody majątkowej, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
  • 2. Jeżeli sprawca przestępstwa określonego w § 1 lub 1a działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
  • 3. Jeżeli sprawca przestępstwa określonego w § 1 lub 2 wyrządza szkodę majątkową w wielkich rozmiarach, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
  • 4. Jeżeli sprawca przestępstwa określonego w § 1 lub 3 działa nieumyślnie, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
  • 4a. Jeżeli pokrzywdzonym nie jest Skarb Państwa, ściganie przestępstwa określonego w § 1a następuje na wniosek pokrzywdzonego.
  • 5. Nie podlega karze, kto przed wszczęciem postępowania karnego dobrowolnie naprawił w całości wyrządzoną szkodę”.

 

Przestępstwa powyższe nie dotyczą każdego uszczerbku majątkowego wyrządzonego spółce (lub zagrożenia uszczerbku), lecz wyłącznie „znacznej szkody majątkowej” oraz „szkody majątkowej w wielkich rozmiarach”. Są to pojęcia ustawowe, definiowane w słowniczku Kodeksu karnego:

 

„Art. 115. § 5. Mieniem znacznej wartości jest mienie, którego wartość w czasie popełnienia czynu zabronionego przekracza 200 000 złotych.

  • 6. Mieniem wielkiej wartości jest mienie, którego wartość w czasie popełnienia czynu zabronionego przekracza 1 000 000 złotych”.

 

Aby odpowiadać karnie z art. 296 k.k., trzeba zatem spowodować szkodę wynoszącą co najmniej 200.000 złotych. Do tej kwoty nie ma mowy o odpowiedzialności karnej. Co więcej, nawet gdyby doszło do spowodowania szkody uzasadniającej pociągnięcie do odpowiedzialności karnej, to w przypadku prywatnych spółek decyzja o ściganiu nie zależy od prokuratora, lecz od samej pokrzywdzonej — postępowanie karne jest wszczynane tylko wówczas, gdy spółka złoży wniosek o ściganie.

 

  • Odpowiedzialność publicznoprawna

 

Nie można wreszcie zapominać o tym, że nawet byli członkowie zarządu odpowiadają za nieuiszczone zobowiązania publicznoprawne w postaci podatków oraz składek z tytułu ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego.

 

Odpowiedzialność członków zarządu zarówno za niezapłacony podatek, jak i składki ZUS jest regulowana tymi samymi przepisami Ordynacji podatkowej. Chodzi tutaj przede wszystkim o art. 116 o.p.:

 

„Art. 116. § 1. Za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:

1)   nie wykazał, że:

  1. a)we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. poz. 978) albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, o którym mowa w ustawie z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne, albo
  2. b)niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy;

2)   nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

  • 1a.  Jeżeli obowiązek zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości powstał i istniał wyłącznie w czasie, gdy prowadzona była egzekucja przez zarząd przymusowy albo przez sprzedaż przedsiębiorstwa na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, uznaje się, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez winy członka zarządu, o którym mowa w § 1.
  • 2.  Odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art. 52 oraz art. 52a powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu.
  • 2a. Za zobowiązania podatkowe powstałe na podstawie odrębnych przepisów po likwidacji spółki, za zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał po likwidacji spółki, oraz zaległości wymienione w art. 52 oraz art. 52a powstałe po likwidacji spółki, odpowiadają osoby pełniące obowiązki członka zarządu w momencie likwidacji spółki. Przepis art. 115 § 4 stosuje się odpowiednio.
  • 3. W przypadku gdy spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji lub spółka akcyjna w organizacji nie posiada zarządu, za zaległości podatkowe spółki odpowiada jej pełnomocnik albo odpowiadają wspólnicy, jeżeli pełnomocnik nie został powołany. Przepisy § 1 i 2 stosuje się odpowiednio.
  • 4. Przepisy § 1-3 stosuje się również do byłego członka zarządu oraz byłego pełnomocnika lub wspólnika spółki w organizacji”.

 

Z powyższych przepisów można wyciągnąć następujące wnioski:

  • egzekucję z majątku członków zarządu można prowadzić dopiero wówczas, gdy nie da się odzyskać należności z majątku spółki — egzekucja musi się okazać bezskuteczna w całości lub części;
  • odpowiedzialność za niezapłacone podatki i składki ponoszą również byli członkowie zarządu (art. 116 § 4 o.p.), ale tylko za takie zaległości, które powstały w czasie pełnienia przez nich funkcji. Czyli jeżeli członek zarządu ustąpił w 2009 r., to nie odpowiada za zaległości, które powstały np. w 2010, 2011 czy 2012 roku;
  • warunkiem koniecznym zaistnienia odpowiedzialności jest to, że członek zarządu lub były członek zarządu nie wskazuje składnika majątkowego, z którego można by spłacić należności bez ingerencji w jego majątek;

odpowiedzialność członka zarządu jest wyłączona, jeżeli jest w stanie wykazać, że albo we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości, w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne lub zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, albo niezgłoszenie wniosku było przez niego niezawinione.

 

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów HTMLi atrybutów: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>